Μετά από ένα χρόνο άσκησης της εμπορικής και εξωτερικής πολιτικής «America First» (Πρώτα η Αμερική) από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, με το Λευκό Οίκο να πλήττει εχθρούς και φίλους με τιμωρητικούς δασμούς, ακόμη και εδαφικές απειλές, μια σειρά από χώρες και μπλοκ δυνάμεων, επαναπροσδιορίζουν τις οικονομικές τους συμμαχίες, παραγκωνίζοντας τις εχθρικές και ασταθείς ΗΠΑ.
Παρομοιάζοντας αυτή την περίοδο των δύσκολων σχέσεων με τις ΗΠΑ ως ένα «βραχώδες πέρασμα» και όχι ως λόγο διαζυγίου, οι αναλυτές λένε ότι οι σύμμαχοι των ΗΠΑ δεν έχουν άλλη επιλογή από το να προσπαθήσουν μεν να κρατήσουν τις ΗΠΑ στο πλευρό τους, διερευνώντας παράλληλα άλλους δρόμους εμπορίου και συνεργασίας.
Πρόσφατα δείγματα διαφοροποίησης η «προκαταρκτική συμφωνία» της Κίνας με τον Καναδά και η προσέγγιση με το Ηνωμένο Βασίλειο, καθώς και οι συμφωνίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Ινδία και τις χώρες της Νότιας Αμερικής.
«Δεδομένων των εξελίξεων στις ΗΠΑ και της εξωτερικής πολιτικής τους, όπως διατυπώθηκε στην πρόσφατα δημοσιευμένη Εθνική Στρατηγική Ασφάλειας … οι «μεσαίες δυνάμεις» πρέπει να βρουν τη δική τους θέση και να αναζητήσουν διαφορετικές προσεγγίσεις», δήλωσε την Πέμπτη στο CNBC ο Ντάμιαν Μα, διευθυντής του Carnegie China, ενός ερευνητικού κέντρου με έδρα την Ανατολική Ασία.
«Στοχευμένη» ευθυγράμμιση
«Οι χώρες θα ευθυγραμμιστούν με βάση συγκεκριμένα, a la carte συμφέροντα, και όχι με βάση τις κοινές αξίες», σημείωσε, επισημαίνοντας πως δεν αποτελεί επιστροφή στη διαχωριστική νοοτροπία των αντίπαλων μπλοκ, του Ψυχρού Πολέμου, αλλά ανακατατάξη των εθνικών συμφερόντων.
«Πού θα καταλήξει αυτή η ανακατατάξη και η νέα ισορροπία είναι αδύνατο να το προβλέψει κανείς, αλλά βλέπουμε ότι οι χώρες αρχίζουν επιτέλους να κάνουν κινήσεις. Το Ηνωμένο Βασίλειο και ο Καναδάς δεν θα είναι οι μόνοι», υπογράμμισε, προβλέποντας μια «πλημμύρα χωρών που θα αναπροσαρμόσουν την προσέγγισή τους» σε υπερδυνάμεις όπως η Κίνα και οι ΗΠΑ.
Χωρίς τον Τραμπ
Αυτή η αναπροσαρμογή έχει επιταχυνθεί τον τελευταίο καιρό, με μια σειρά διπλωματικών και εμπορικών συμφωνιών που έχουν συναφθεί από την αρχή του νέου έτους, καμία από τις οποίες δεν εμπλέκει τις ΗΠΑ ή τον πρόεδρο Τραμπ.
Η Κίνα ήταν ιδιαίτερα δραστήρια, με τον Καναδό πρωθυπουργό Μαρκ Κάρνει, τον Ιρλανδό πρωθυπουργό Μάικλ Μάρτιν, τον Φινλανδό πρωθυπουργό Πετέρι Όρπο και τον Στάρμερ να επισκέπτονται όλοι το Πεκίνο τον Ιανουάριο.
Πεκίνο και Οτάβα συμφώνησαν να μειώσουν τους εμπορικούς φραγμούς, προκαλώντας την οργισμένη αντίδραση του Αμειρκανού προέδρου ενώ ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμεε επαναπροσδιόρισε τους δεσμούς με τον Σι Τζινπίνγκ, με τις δύο πλευρές να συμφωνούν να μειώσουν τους περιορισμούς στο εμπόριο και τα ταξίδια.
Η ΕΕ έχει επίσης δραστηριοποιηθεί, σημειώνοντας πρόοδο στην εμπορική της συμφωνία με τη Mercosur, καθώς και υπογράφοντας πολυαναμενόμενη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου με την Ινδία την περασμένη εβδομάδα.
Οι συναντήσεις αυτές πραγματοποιήθηκαν μετά το παραλήρημα του Τραμπ κατά των συμμάχων του στη διάρκεια της ομιλίας του στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός της Ελβετίας, κατά την οποία προσέβαλε και επέκρινε διάφορους ηγέτες, συμπεριλαμβανομένου του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν και του Κάρνεϊ.
Μεγάλοι κερδισμένοι οι ανερχόμενες αγορές
«Η ΕΕ, ο Καναδάς, η Ιαπωνία, η Αυστραλία και το Ηνωμένο Βασίλειο δεν έχουν την πολυτέλεια να απεμπλακούν από τις ΗΠΑ, όμως αντ’ αυτού επεκτείνουν το εμπόριο με τις μεγάλες αναδυόμενες αγορές καθώς και μεταξύ τους», σημειώνει η Χιμένα Μπλάνκο, επικεφαλής αναλύτρια της εταιρείας πληροφοριών κινδύνου Verisk Maplecroft, με τις ανερχόμενες αγορές να είναι οι «μεγάλοι κερδισμένοι» αυτής της διαφοροποίησης.
Δυσκολίες για την ΕΕ
«Η Ευρώπη εξαρτάται πάρα πολύ από τις ΗΠΑ όχι μόνο για την ασφάλειά της, αλλά και τεχνολογικά και οικονομικά, για να διαλέξει το διαζύγιο αυτή τη στιγμή», δήλωσε πάντως ο Ιβάν Κράστεφ, πρόεδρος του Κέντρου Φιλελεύθερων Στρατηγικών στη Σόφια της Βουλγαρίας, σε έκθεση της Goldman Sachs νωρίτερα αυτή την εβδομάδα.
«Ενώ γίνεται πολύς λόγος για την εξεύρεση νέων συμμάχων, η ευθυγράμμιση με τρίτους δεν θα είναι μια γρήγορη ή εύκολη διαδικασία», σημείωσε και πρόσθεσε: «Ως εκ τουτου, οι Ευρωπαίοι θα επικεντρωθούν στο να αποδείξουν στις ΗΠΑ ότι έχουν σημασία».
Ο Τζόζεφ Παρκς, ανώτερος αναλυτής της Verisk Maplecroft, συμφώνησε επίσης ότι οι ΗΠΑ είναι τελικά πολύ μεγάλες για να απομονωθούν. Παρ’ όλα αυτά, οι βασικοί σύμμαχοι θα επιδιώξουν μακροπρόθεσμα να εξισορροπήσουν εκ νέου τις σχέσεις τους σε στρατηγικούς τομείς, είπε.
Νέες ομαδοποιήσεις χωρών
«Η φύση της παγκοσμιοποίησης θα αλλάξει. Ο εμπορικός κατακερματισμός θα δημιουργήσει νέες ομαδοποιήσεις χωρών που επιδιώκουν να αυξήσουν την ανθεκτικότητα των οικονομιών τους» δήλωσε στο CNBC την Πέμπτη, ενώ η «γεωπολιτική ευελιξία γίνεται όλο και πιο σημαντική για τις επιχειρήσεις όσον αφορά την αντιμετώπιση ενός πιο αβέβαιου τοπίου».
Από το “just-in-time” προς το “just-in-case”
«Η πρόσφατη αστάθεια έχει επιταχύνει τη στροφή από το “just-in-time” προς το “just-in-case” για την ενίσχυση των αλυσίδων εφοδιασμού», σημείωσε, με τις εταιρείες να στρέφονται στο “nearshoring” -στρατηγική μεταφοράς επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, παραγωγής ή υπηρεσιών σε μια γειτονική ή κοντινή χώρα- και το «friendshoring» προκειμένου να προμηθεύονται υλικά από αξιόπιστους συμμάχους.