Tου Μανώλη Βαρδή
Στα μέσα Νοεμβρίου, το Εθνικό Γραφείο Καταπολέμησης της Διαφθοράς (NABU) της Ουκρανίας αποκάλυψε την ύπαρξη ενός σχεδίου δωροδοκίας που στόχευε υπεργολάβους της Energoatom, του κρατικού φορέα εκμετάλλευσης του τομέα της πυρηνικής ενέργειας για πολιτικούς σκοπούς. Με ποσά που εκτιμώνται σε πάνω από 100 εκατομμύρια δολάρια, το σχέδιο διαφθοράς συνέβαλε στην αποδυνάμωση ενός δικτύου παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας που γίνεται τακτικά στόχος ρωσικών αεροπορικών επιδρομών και μαστίζεται από αδιαφανή διακυβέρνηση. Οι αποκαλύψεις κόστισαν στους υπουργούς Δικαιοσύνης και Ενέργειας τις θέσεις τους. Λίγες εβδομάδες αργότερα, ο επικεφαλής της προεδρικής διοίκησης με επιρροή, Γιέρμακ, παραιτήθηκε επίσης. Η απομάκρυνση του άνδρα που ήταν επίσης επικεφαλής της ουκρανικής αντιπροσωπείας αποδυνάμωσε την ήδη επισφαλή θέση του Κιέβου στις διαπραγματεύσεις για τη λήξη του πολέμου.
Ενισχύστε το militaire.gr ,δείτε γιατί ΕΔΩ
Οι μετα-σοβιετικοί ολιγάρχες σε αυτή την χώρα εξηγούν πολλά από τα γεγονότα που ακολούθησαν. Ο πρώτος ήταν ο Yevhen Chtcherban, από το Ντόνετσκ, ακολούθησαν οι Ihor Kolomoỉsky και ο πολύς Rinat Akhmetov του Ντονμπάς. Η ανεξαρτησία της Ουκρανίας, στα μέσα της δεκαετίας του 1990, ουσιαστικά σφραγίστηκε από τις πολιτικές παρεμβάσεις αυτών των ολιγαρχών στην πολιτική ζωή της χώρας. Ο πρώτος πρόεδρος Leonid Koutchma (1994-2005) ακολούθησε μία-θα’ λεγε κανείς- πατριωτική πολιτική κατευνασμού όλων αυτών: αντί να τους οδηγήσει στη δικαιοσύνη, τους ενθάρρυνε να ανακατευτούν με την πολιτική. Διόλου τυχαία, λοιπόν, η θέση ενός βουλευτή κόστιζε μέχρι και 5 εκατομμύρια δολάρια το 1998. Αυτή η κατάσταση ουσιαστικά είναι ταυτόσημη με την μετα-σοβιετική Ρωσία, μόνο που εκεί εμφανίζεται ο Πούτιν, ο οποίος επιβάλλει από το 2000 μία αυστηρή κεντρική γραμμή, εθνικοποιεί τους στρατηγικούς τομείς και αντικαθιστά τους παλιούς ολιγάρχες με τους δικούς του ευνοούμενους.
Ο διάδοχος του Koutchma, Ianoukovitch, θα υποστηριχθεί από τους Akhmetov και Pintchouk. O αντίπαλος του, Ioutchenko, θα στηριχθεί στη δύναμη της κινητοποίησης των πολιτών κατά την «πορτοκαλί επανάσταση» (2004-2005)∙ και σε αυτή την περίπτωση, οι «δημοκράτες» δεν είναι παρά μικρο-ολιγάρχες. Το σλόγκαν «οι κλέφτες στη φυλακή» οδήγησε την Timochenko, τότε πρωθυπουργό, σε μία μιντιακή εκστρατεία κατά των ολιγοπωλίων. Η θητεία του Ioutchenko (2005-2010) θα είναι μία θητεία παράλυτη από τους ανταγωνισμούς ανάμεσα σε αυτόν και την Timochenko, αλλά και μεταξύ μικρο-ομάδων ολιγαρχών. Η διαμάχη αυτή θα οδηγήσει στην επικράτηση του Ianoukovitch (2010), οπότε και η ρεβάνς κατά της «πορτοκαλί επανάστασης» από την ομάδα ολιγαρχών του Ντόνετσκ. Αυτό θα συνεπιφέρει την αποδυνάμωση των αντίστοιχων ομάδων του Κιέβου και του Ντνιποπετρόβσκ. Η «πορτοκαλί επανάσταση» χαρακτηρίστηκε ως η εξέγερση των εκατομμυριούχων κατά των δισεκατομμυριούχων, όμως η δεύτερη εξέγερση της πλατείας Maidan σήμανε την κινητοποίηση της κεντρικής και της δυτικής Ουκρανίας. Η λεγόμενη «επανάσταση της αξιοπρέπειας» θέλησε να εμποδίσει τους ολιγάρχες, αλλά η καθαίρεση της «οικογένειας», δηλαδή της ομάδας του Ianoukovitch δεν είχε ως αποτέλεσμα παρά την προώθηση άλλων ομάδων, όπως του ισχυρού Porochenko. Ο παραγκωνισθείς Akhmetov θα ενεργοποιήσει τα ερείσματα του στο Ντονμπάς για να ασκήσει πίεση στη νέα κατάσταση στο Κίεβο. Θεωρείται ότι αυτός κρυβόταν πίσω από τις πρώτες κινητοποιήσεις κατά της κεντρικής κυβέρνησης στην περιοχή. Και αν αυτό μπορεί να δυσαρεστήσει την ηθική των Ρωσοφώνων, έχει και η αντίπαλη πλευρά το «καλό» της «παιδί»: μεταξύ 2014 και 2015 ο Ουκρανο-ισραηλινός μεγιστάνας Ihor Kolomoỉsky θα ανακηρυχθεί ο «σωτήρας» του έθνους, επιχορηγώντας πλουσιοπάροχα τα τάγματα Aidar και Azov, ανθών των εθνικιστών Ουκρανών νεοναζί.
Η υποψηφιότητα Zelensky υπήρξε- παρά τα επιγενόμενα- μία προσπάθεια έκφρασης της ανάγκης για από-ολιγαρχοποίηση. Χιουμορίστας, ρωσόφωνος, χωρίς να κατέχει εργοστάσια και μεταλλεία, προ-ευρωπαϊστής, υποσχόταν έναν εκσυγχρονισμό και μία ύφεση στις σχέσεις με την Ρωσία. Το 2022 η ρωσική εισβολή όξυνε περαιτέρω τις αντιθέσεις. Ο Zelensky είχε ήδη αποτύχει να θέσει φραγμούς στους ολιγάρχες. Άρχισε η φυγή αυτής της υβριδικής αστικής τάξης της Ουκρανίας. Το «τάγμα του Μονακό» είναι ένας όρος που πλέον θα χρησιμοποιούν οι δημοσιογράφοι για να περιγράψουν την εκούσια εξορία των ολιγαρχών στο Ντουμπάι και στην Χρυσή Ακτή. Η ρωσόφωνη ελίτ θα ακολουθήσει τον αντίθετο δρόμο, όπως ο Viktor Medvedtchouk, ο οποίος μετά από ασφυκτικές πιέσεις και καταδίκες για προδοσία, θα σταλεί στη Ρωσία στα πλαίσια ανταλλαγής αιχμαλώτων (2022).
Ενισχύστε το militaire.gr ,δείτε γιατί ΕΔΩ
Ό,τι δεν κατάφεραν οι κυβερνήσεις της Ουκρανίας, το κατάφεραν οι βόμβες του πολέμου. Ο Akhmetov θα δει το εργοστάσιο του στη Μαριούπολη, το Azovstal, να εξαφανίζεται από τον χάρτη, η δραστηριότητα του ομίλου Interpipe του Pintchouk θα ζημιωθεί σε πολύ μεγάλο βαθμό. Η Ουκρανία θα βρεθεί ενώπιον μίας βίαιης «από-ολιγαρχοποίησης» μέσω του πολέμου. Ο πόλεμος έχει ανακατανείμει την ισχύ, καθώς τα κεφάλαια των ΗΠΑ (συμφωνία του 2025) ως αποτέλεσμα της εκμετάλλευσης του υπεδάφους της χώρας που θα χρησιμοποιηθούν για την μεταπολεμική ανοικοδόμηση μεταφέρουν την επιρροή μακριά από τους παραδοσιακούς μεγιστάνες του πλούτου.
Ποιος είπε ότι ο πόλεμος δεν δημιουργεί νέες αστικές τάξεις;
Πηγή: Sébastien Gobert, La « république oligarchique d’Ukraine », Le Monde Diplomatique, Janvier 2026.