Ο νεαρός άνδρας, παρατηρεί τη μονολιθική πρόσοψη, με μια στοίβα από κουτιά δεμένα στην πλάτη του. Δεν είναι ορειβάτης που ετοιμάζεται για ανάβαση, ούτε καθαριστής τζαμιών. Είναι ένας ντελιβεράς στην μεγαλούπολη Σενζέν της νότιας Κίνας, και ο χώρος εργασίας του είναι η κάθετη «πόλη» ενός ουρανοξύστη.
Η αποστολή του: να εξασφαλίσει ότι ένα μπολ με ζεστά ζυμαρικά θα φτάσει στον παραλήπτη του στον 80ο όροφο πριν κρυώσει. Αυτό δεν είναι ένας απλός άθλος της εφοδιαστικής- είναι ένας καθημερινός, εξαντλητικός μαραθώνιος ενάντια στο χρόνο, και την αρχιτεκτονική φιλοδοξία.
Το τελευταίο «σύνορο»
Στις συνεχώς επεκτεινόμενες μεγαλουπόλεις της Κίνας, ένα νέο και ιδιόμορφο επάγγελμα έχει αναδυθεί αθόρυβα. Είναι οι αναρριχητές, οι σπρίντερ της στρατόσφαιρας – εξειδικευμένοι κούριερ των οποίων η μοναδική εστίαση δεν είναι να διασχίσουν τους χαοτικούς δρόμους των πόλεων, αλλά να κατακτήσουν το τελευταίο, τρομερό «σύνορο»: τις παρειές των ανελκυστήρων και τους διαδρόμους των ψηλότερων οικιστικών πύργων του κόσμου. Αυτοί οι εργάτες είναι η ανθρώπινη λύση σε ένα πρόβλημα που δημιούργησε η ίδια η σύγχρονη μηχανική, μια θέση που γεννήθηκε από την αδυσώπητη δίψα για τους ουρανούς.
«Καταιγίδα» από ουρανοξύστες ύψους άνω των 150 μέτρων
Η κλίμακα της κάθετης διαβίωσης είναι συγκλονιστική. Η Κίνα φιλοξενεί σχεδόν τους μισούς ουρανοξύστες στον κόσμο με ύψος άνω των 150 μέτρων. Μόνο στη Σενζέν, μια πόλη που πριν από τέσσερις δεκαετίες ήταν ένα ψαροχώρι, πάνω από 200 ουρανοξύστες διαπερνούν τον ουρανό.
Κάθετα «χωριά» με δεκάδες χιλιάδες κατοίκους
Δεν πρόκειται απλώς για κτίρια γραφείων και σπιτιών– είναι κάθετα χωριά, που στεγάζουν δεκάδες χιλιάδες κατοίκους οι οποίοι έχουν αγκαλιάσει την ευκολία των εφαρμογών παράδοσης κατά παραγγελία για τα πάντα, από γεύματα μέχρι ψώνια. Το σύστημα λειτουργεί άψογα, μέχρι που ο διανομέας έρχεται αντιμέτωπος µε έναν προθάλαμο που οδηγεί σε δεκάδες συστοιχίες ανελκυστήρων οι οποιοι εξυπηρετούν εκατοντάδες διαμερίσματα.
Καταστροφικές οικονομικά, καθυστερήσεις
Ένας ντελιβεράς μπορεί να είναι υπεύθυνος για πολλές παραγγελίες μέσα στο ίδιο κτίριο. Ωστόσο, η πλοήγηση στους δαιδαλώδεις ορόφους, η αναμονή για ανελκυστήρες που σταματούν μόνο σε ορισμένους ορόφους και, στη συνέχεια, η διάσχιση μεγάλων, πανομοιότυπων διαδρόμων μπορεί να απαιτήσει 30 έως 40 λεπτά, για μία μόνο παράδοση.
Σε ένα επάγγελμα όπου το εισόδημα είναι συνδεδεμένο με τον αριθμό των παραδόσεων που ολοκληρώνονται ανά ώρα, αυτό αποτελεί οικονομική καταστροφή. Το σύνολο των αποδοχών ενός διανομέα μπορεί να εξανεμιστεί από μια κακοσχεδιασμένη διαδρομή σε ουρανοξύστη.
Η γέννηση του «κάθετου» μεσάζοντα
Σε αυτό το σημείο μπαίνουν στο προσκήνιο οι «ειδικοί». Για λίγα γιουάν ανά πακέτο, ο αρχικός διανομέας θα τους συναντήσει στη βάση του κτιρίου και θα τους τα παραδώσει τα πακέτα.
Αυτοί που παραλαμβάνουν την σκυτάλη, έχοντας τη γνώση για τις ιδιορρυθμίες του κτιρίου – ποιο ασανσέρ είναι το ταχύτερο προς τα ψηλά κτίρια, ποια είναι η πιο αποτελεσματική διαδρομή για την αλληλουχία πολλαπλών παραδόσεων – αναλαμβάνουν το τελευταίο, χρονοβόρο στάδιο. Δεν πρόκειται απλώς για μια ευκολία- πρόκειται για μια παραοικονομία που βασίζεται στην κοινή απελπισία των gig workers που προσπαθούν να κάνουν το επιχειρηματικό τους μοντέλο να λειτουργήσει.
Ζωτική προϋπόθεση που αγνοούν οι αρχιτέκτονες
Το φαινόμενο αποκαλύπτει την κρίσιμη αποσύνδεση μεταξύ του ιλιγγιώδους ρυθμού της αστικής ανάπτυξης και της πραγματικότητας της καθημερινής ζωής. Οι αρχιτέκτονες και οι πολεοδόμοι, στον αγώνα τους να μεγιστοποιήσουν την πληθυσμιακή πυκνότητα σχεδίασαν αυτούς τους πύργους ως στεγανά μνημεία, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τους τη ροή των χιλιάδων υπαλλήλων που απαιτούνται για τη συντήρησή τους.
Μια μελέτη για τη βιώσιμη πολεοδομία από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης υπογραμμίζει πώς ο αναποτελεσματικός σχεδιασμός των κτιρίων μπορεί να δημιουργήσει σημαντικό, συχνά κρυφό, οικονομικό και ανθρώπινο κόστος, υπονομεύοντας την ίδια την αποτελεσματικότητα που υπόσχονται οι σύγχρονες πόλεις.
Το αποτέλεσμα είναι μια κρυφή τάξη εργατών που έχουν αυτοοργανωθεί για να λύσουν ένα πρόβλημα που η αγορά και οι εργολάβοι παρέβλεψαν. Αποτελούν μια ζωντανή απόδειξη του γεγονότος ότι, παρ’ όλη την ψηφιακή μας διασύνδεση, το τελευταίο μίλι-ή στην προκειμένη περίπτωση, οι τελευταίοι εκατό όροφοι- εξακολουθεί να βασίζεται στην ανθρώπινη εργατικότητα.
Παγκόσμια αστική πρόκληση
Το έργο τους υπογραμμίζει μια παγκόσμια αστική πρόκληση: καθώς οι πόλεις χτίζονται προς τα πάνω, η υποδομή της καθημερινής διαβίωσης, από την αλληλογραφία μέχρι τα γεύματα, πρέπει να σχεδιαστεί συνειδητά και όχι να αφεθεί ως δεύτερη σκέψη. Το Συμβούλιο για τα Ψηλά Κτίρια και τους Αστικούς Οικισμούς έχει σημειώσει ότι η λειτουργική διοικητική μέριμνα των υπερ-υψηλών κτιρίων παραμένει ένα ανεξερεύνητο όριο στον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό.